"دستورالعمل انجام معاینات سلامت شغلی 1397

مجموعه‌ای از مطالب آموزشی، استانداردها، قوانین و منابع کاربردی در حوزه ایمنی، بهداشت حرفه‌ای و محیط زیست

این دستورالعمل بر پایه قوانین و اسناد بالادستی مربوطه از جمله بندهای 2، 7 و 8 سیاست‌های کلی سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری، ماده های 72، 74 قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و بندهای 2، 12، 14، 16 ماده 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به منظور رشد دسترسی و پوشش عادلانه و مطلوب خدمات مراقبت های سلامت شاغلین تدوین گردیده است.

فصل اول ـ کلیات

ماده 1) هدف: حفظ و ارتقا سطح سلامت نیروی کار، به عنوان یکی از معیارهای توسعه پایدار در کشور، بیشتر شدن دسترسی و پوشش عادلانه در زمینه مراقبت های سلامت شاغلین، انجام معاینات سلامت شغلی با کیفیت مناسب و هزینه اثر بخشی قابل قبول زیر نظر دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی

ماده 2) دامنه: کلیه شاغلینی که به اقتضای نوع کار اعم از صنعتی، کشاورزی، خدماتی و نظایر آن در معرض بروز بیماری‌های ناشی از کار قرار دارند.

ماده 3) مسیول نظارت بر اجرای آئین‌نامه: نظارت عالی با مرکز سلامت محیط و کار وزرات بهداشت درمان و آموزش پزشکی می‌باشد و معاونت‌های بهداشت دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مسیولیت اجرا و نظارت در حوزه تحت پوشش خود را دارند.

ماده 4) تعاریف

وزارت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

دانشگاه: دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی کشور

دانشکده: دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی کشور

معاون بهداشت: معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

معاونت‌های بهداشت: معاونت‌های بهداشت دانشگاه‌ها/دانشکده‌های علوم پزشکی

معاون درمان: معاون درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

معاونت‌های درمان: معاونت‌های درمان دانشگاه‌ها/ دانشکده‌های علوم پزشکی

مرکز: مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

معاینات سلامت شغلی: معایناتی که پس از تشکیل پرونده پزشکی، از شاغلینی که به اقتضای نوع کار در معرض بروز بیماری‌های ناشی از کار قرار دارند، انجام می‌گیرد.

واحد کاری: محلی که شاغلین آن مشمول معاینات سلامت شغلی می‌باشند.

مراکز/ اشخاص مجاز:مراکز و اشخاصی که مطابق این دستورالعمل دارای اجازه انجام معاینات سلامت شغلی هستند.

مجوز: سندی که به موجب آن اجازه معاینات سلامت شغلی توسط دانشگاه‌ها، دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی صادر می‌گردد.

ماده 5) ارایه دهنده خدمات

پزشکان متخصص طب کار و پزشکان عمومی در قالب مطب

پزشکان متخصص طب کار و پزشکان عمومی در قالب واحد کاری

متخصصین طب کار در قالب مراکز تخصصی خصوصی یا مراکز تخصصی دانشگاهی، آموزشی

پزشکان خانواده در مراکز خدمات جامع سلامت

فصل دوم ـ صدور مجوز و حدود فعالیت

ماده 6) شرایط صدور مجوز معاینات سلامت شغلی

6 ـ 1ـ صدور مجوز معاینات سلامت شغلی برای پزشکان در قالب مطب یا واحد کاری منوط به ارایه مدارک زیر به معاونت‌های بهداشت مربوطه می‌باشد.

ـ گواهینامه یا دانشنامه فراغت از تحصیل در مقطع تخصص طب کار یا پزشکی عمومی

ـ پروانه مطب برای همان منطقه

ـ گواهی بازآموزی دوره 5 روزه مدون طب کار (صرفا جهت پزشکان عمومی)

ـ قرار داد تمام وقت یا پاره وقت با واحد کاری (در مواردی که مجوز معاینات برای واحد های کاری صادر می‌شوند)

ـ حسن انجام کار صادره از معاونت‌های بهداشت (در مواردی که اعتبار مجوز خاتمه یافته است و نیاز به صدور مجوز نوین می‌باشد.)

ـ پزشکان عمومی دوره دیده متقاضی نبایستی دارای سایر پروانه ها مانند DIC ،MMT و نظایر آن باشند و یا بعد از صدور پروانه معاینات سلامت شغلی متقاضی سایر پروانه ها یا فعالیت‌های مذکور گردند.

تبصره1: معاونت‌های بهداشت مکلفند پس از دریافت مدارک، حداکثر ظرف مهلت 30روزه کاری نسبت به تحلیل مدارک و صلاحیت متقاضی اقدام نمایند. در غیراین صورت (در صورت عدم احراز شرایط)، دلایل عدم احراز را به طور کتبی به متقاضی اعلام نمایند.

تبصره2: مجوز معاینات سلامت شغلی برای مطب صرفا در صورت نیاز منطقه (که تشخیص آن بر پایه ضوابطی خواهد بود که معاون بهداشت یا مرکز اعلام خواهد کرد) صادر خواهد گردید.

تبصره 3: در صورت وجود درخواست‌هایی از سوی پزشکان عمومی و متخصصین طب کار جهت دریافت مجوز معاینات سلامت شغلی در یک محدوده دانشگاهی، اولویت صدور مجوز، با متخصصین طب کار می‌باشد.

تبصره4: در مناطقی که کلیه معاینات سلامت شغلی (پوشش صد در صدی) توسط پزشکان عمومی دارای مجوز صورت می‌گیرد، چنانچه متخصص طب کار نیز متقاضی دریافت مجوز معاینات سلامت شغلی در آن مناطق باشد. صرف نظر از نیاز یا عدم نیاز منطقه، می‌بایست مجوز برای متخصص طب کار نیز صادر گردد.

6 ـ 2 ـ مراکز تخصصی طب کاری اجازه فعالیت خواهند داشت که مطابق آئین‌نامه تاسیس مراکز تخصصی طب کار، از معاونت‌های درمان پروانه بهره‌برداری و مسیولیت فنی دریافت نمایند. معاونت‌های درمان مکلفند بلافاصله پس از صدور پروانه ویرایش‌ای از آن را به معاونت‌های بهداشت مربوطه جهت ثبت در سامانه ارسال نمایند.

6 ـ 3ـ معاونت‌های بهداشت مکلف به اعلام اسامی مراکز و مطب های دارای مجوز معاینات سلامت شغلی به واحدهای کاری و مراجع ذیربط و فراهم آوردن زمینه فعالیت مطلوب برای آن‌ها خواهند بود. پروانه بهره‌برداری صادره از معاونت‌های درمان به منزله مجوز فعالیت مراکز از سوی معاونت‌های بهداشت می‌باشد.

تبصره: 1: تکلیف معاونت‌های درمان به ارسال ویرایش‌ای از پروانه صادره برای مراکز، مانع از مراجعه مستقیم مراکز برای ارایه پروانه بهره‌برداری به معاونت‌های بهداشت نبوده و معاونت‌های یاد شده از دریافت پروانه مزبور، صرفا موظف به اقدامات لازم مطابق پروانه ارایه شده می‌باشند.

تبصره2: در حوزه معاینات سلامت شغلی، این مراکز تحت نظارت معاونت بهداشت در دانشگاه‌ها می‌باشند.

تبصره3: مراکز تخصصی طب کار دارای پروانه بهره‌برداری از هر یک از معاونت‌های درمان دانشگاه‌های علوم پزشکی مستقر در شهر تهران اجازه فعالیت در استان تهران را دارند. معاونت‌های بهداشت دانشگاه‌های مذکور مکلفند ضمن اعلام اسامی مراکز مذکور به واحدهای کاری و مراجع ذیربط، زمینه مطلوب فعالیت برای این مراکز را فراهم آورند. ضمنا ضوابط اجرایی این بند مطابق مفاد شیوه نامه اجرایی خواهد بود.

6 ـ 4ـ مدت اعتبار مجوز جهت انجام معاینات سلامت شغلی برای پزشکان عمومی حداکثر دو سال و برای پزشکان متخصص حداکثر 5 سال می‌باشد.

ماده 7) حدود فعالیت

7ـ 1ـ کلیه پزشکان متخصص طب کار و پزشکان عمومی که مجوز معاینات سلامت شغلی در مطب را دارند، صرفا مجاز به انجام معاینات در محل مطب خود هستند.

7ـ 2ـ کلیه پزشکان متخصص طب کار و پزشکان عمومی دارای مجوز معاینات در قالب واحد های کاری، مجاز به انجام معاینات سلامت شغلی حداکثر در 4 واحد کاری در سال می‌باشند.

تبصره: کلیه پزشکان مسئله این دستورالعمل (اعم از پزشکان عمومی و متخصص) صرفا می‌توانند در قالب یک مجوز (مطب یا واحد کاری یا مرکز تخصصی) و در چارجوب مفاد این دستورالعمل ارایه خدمت نمایند.

7ـ 3ـ پزشکان دارای سایر مدارک تخصصی پزشکی مجاز به انجام معاینات سلامت شغلی نمی باشند.

7ـ 4ـ علاوه بر اشخاص، مراکز مجاز، کلیه مراکز خدمات جامع سلامت وابسته به دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی در صورت دارا بودن پزشک عمومی دارای شرایط مندرج در بند 1ـ 6 این دستورالعمل می‌توانند در محل مراکز خدمات جامع سلامت نسبت به معاینات دوره‌ای سلامت شغلی اقدام نمایند.

تبصره: مراکز خدمات جامع سلامت می‌توانند معاینات سلامت شغلی انجام دهند که شرایط لازم از جمله پزشک دوره دیده معاینات سلامت شغلی، کارشناس بهداشت حرفه‌ای، واحد شنوایی سنجی به همراه کارشناس شنوایی سنج و واحد آزمایشگاه را دارا باشند.

ماده 8) سقف مجاز انجام معاینات

8 ـ 1ـ سقف انجام معاینات سلامت شغلی توسط متخصصین طب کار و پزشکان عمومی دارای مجوز معاینات سلامت شغلی 5000 نفر در سال می‌باشد.

8 ـ 2ـ انجام معاینات توسط مراکز تخصصی طب کار به شرط دارا بودن حداقل سه پزشک عمومی 17000 نفر در سال می‌باشد.

تبصره1: پزشکان مجازند هر ماه حداکثر یک دوازدهم به علاوه 10 درصد ظرفیت سالانه تعیین شده برای معاینات سلامت شغلی را انجام دهند.

تبصره 2: مراکز تخصصی طب کار وابسته به دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی که آموزش دستیار طب کار دارند تابع مقررات آموزشی مربوطه بوده و سقف مجاز معاینات مشابه مراکز تخصصی در بند 2ـ 8 می‌باشند ولی به ازای هر هیات علمی (غیر از مسیول فنی) 4000 نفر به سقف تعیین شده اضافه می‌شود.

تبصره 3: در هنگام معاینات در مراکز تخصصی طب کار، حضور پزشک مسیول فنی مرکز الزامی می‌باشد.

تبصره 4: نحوه انجام معاینات در محل واحد کاری توسط مراکز تخصصی طب کار، متعاقبا توسط مرکز سلامت محیط و کار اعلام خواهد شد.

فصل سوم ـ مشمولین و نحوه ارایه خدمات سلامت شغلی

ماده 9) چگونگی انجام معاینات

9ـ 1ـ معاینات دوره‌ای سلامت شغلی برای شاغلین مشمول «راهنمای خطر ابتلا به بیماری به اقتضای نوع کار» باید حداقل به صورت سالیانه توسط پزشک متخصص طب کار و یا پزشک عمومی دارای مجوز معاینات سلامت شغلی انجام گردد.

9ـ 2ـ در مشاغلی که راهنما/ روش خاص معاینات دارند، معاینات در چارچوب راهنـماهای ابلاغی از مراجع ذیربط انجام خواهد شد (نظیر معاینات رانندگان، خلبان ها، کارکنان صنعت هوا و فضا، انرژی اتمی که دارای پروتکل های مخصوص ملی و بین‌المللی می‌باشند.)

9ـ 3ـ کشاورزان، قالیبافان و سایر مشاغل روستایی می‌توانند معاینات سلامت شغلی خود را به صورت سالیانه از طریق نظام شبکه و پزشک خانواده با رعایت مقررات نظام ارجاع، انجام داده و گزارش‌های مربوطه به صورت سالیانه به واحد بهداشت حرفه‌ای معاونت بهداشت منعکس گردد.

تبصره: ضوابط اجرایی این بند در شیوه نامه اجرایی ذکر خواهد شد.

9ـ 4ـ واحد های کاری غیرصنعتی مانند کارکنان دولت، می‌توانند خدمات سلامت شغلی را از تمامی افراد و مراکز مجاز به انجام معاینات سلامت شغلی دریافت نمایند.

9ـ 5 ـ تعیین تناسب شغلی و نظریه نهایی برای شاغلین مشمول « راهنمای خطر ابتلا به بیماری به اقتضای نوع کار» در واحد های کاری با مواجهات خطرناک (ریسک) غیرقابل تحمل از قبیل مواد سرطان زا و تراتوژن همچون آزبست، سلیس، فلزات سنگین، ترکیبات نوروتوکسیک، اشعه یونیزان و شاغلین فعال در مشاغل حساس از نظر ایمنی که مسیولیت جان افراد را به عهده دارند (safety sensitive ) می‌بایست توسط متخصص طب کار صورت پذیرد.

تبصره1: مشاغل حساس (safety sensitive ) ذکر شده به صورت سالیانه، به پیشنهاد مرکز سلامت محیط و کار و تایید معاونت بهداشت وزارت متبوع به دانشگاه‌های علوم پزشکی ابلاغ می‌گردد.

تبصره2: در استان‌هایی که دسترسی به خدمات تخصصی طب کار وجود ندارد، تا زمان فراهم شدن این فرصت، شاغلین مشمول بند 5 ـ 9 ـ می‌توانند خدمات معاینات سلامت شغلی را از سایر مراکز/افراد مجاز به انجام معاینات دریافت نمایند.

فصل چهارم ـ آزمایشات و خدمات پاراکلینیک

ماده 10) لزوم انجام کلیه اقدامات آزمایشگاهی و پاراکلینیکی طبق شواهد علمی و تن ها در صورت ضرورت و ذکر علت انجام می‌پذیرد.

ماده 11) انجام تست های پاراکلینیک از جمله اسپیرومتری، ادیومتری، انواع رادیوگرافی، آزمایش‌های تشخیص طبی و نظایر آن طبق ضوابط و دستورالعمل‌های جاری معاونت درمان صورت می‌گیرد و نیز تقسیر تست هایی نظیر اسپیرومتر و ادیومتری بر پایه ضوابط و مقررات ابلاغی معاونت یاد شده انجام خواهد شد.

ماده 12) نحوه انجام آزمایشات و اقدامات تشخیصی

12ـ1ـ انجام ادیومتری صرفا برای کارگران دارای مواجهه با سر و صدای بیش از حد مراقبت (اقدام) طبق آخرین ابلاغ کتابچه حدود مجاز و افراد با مواجهه با مواد شیمیایی اتو توکسیک، افراد با حساسیت بالا بر سر و صدا، کارگران با افت شنوایی مطابق پرونده پزشکی، و در ادامه مشاغلی که شنوایی شاغل جنبه ایمنی داشته باشد.

12ـ2ـ انجام اسپیرومتری صرفا در افراد با مواجهه با آلاینده های تنفسی، افراد دارای سابقه بیماری‌های تنفسی مطابق پرونده پزشکی و افراد نیازمند تعیین ظرفیت ریوی با توجه به نیاز شغلی نظیر شغل های نیازمند استفاده از رسپیراتور.

12ـ3ـ انجام آزمایشات پاراکلینیک با در نظر گرفتن دستورالعمل برنامه ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر ابلاغیه معاون بهداشت وزرات بهداشت، درمان و آموزشی پزشکی و تامین مستندات سلامت پایه فرد.

12ـ4ـ انجام نوار قلب صرفا در شاغلین دارای مواجهه کاردیوتوکسیک و شاغلین دارای سابقه بیماری‌های قلبی بر پایه پرونده پزشکی و یا شک به بیماری قلبی در حین معاینه و یا در نظر گرفتن شرایط سنی و فاکتورهای خطر قلبی ـ عروقی.

12ـ 5 ـ انجام سایر اقدامات پاراکلینیک مستند بر نوع مواجهات شناسایی شده و نیاز شاغلین با ذکر علت

تبصره: انجام هر یک از موارد ذکر شده در بندهای 1ـ 12، 2ـ 12، 3ـ 12، 4ـ 12 برای افراد غیرمشمول ممنوع می‌باشد.

فصل پنجم ـ تکالیف و اختیارات

ماده 13) کلیه پزشکانی که دارای مجوز انجام معاینات سلامت شغلی در محل واحد کاری می‌باشند موظفند بیش از انجام معاینات، اطلاعات در خواست شده ابلاغی از طرف مرکز را در سامانه جامع بازرسی مرکز ثبت کنند.

ماده 14) ثبت شرح معاینات سلامت شغلی مسئله این دستورالعمل در قالب فرم ها و موارد ابلاغی مرکز، پس از اتمام معاینات مذکور توسط پزشکان و مراکز محور این دستورالعمل در سامانه جامع بازرسی الزامی است.

ماده 15) معاونت‌های بهداشت مکلفند ضمن ثبت اطلاعات ارایه دهندگان خدمات معاینات سلامت شغلی در سامانه جامع بازرسی، نسبت به نظارت بر صحت ثبت داده‌ها از سوی ارایه دهندگان خدمات مذکور در سامانه، جمع آوری گزارش‌ها شاغلین محور این دستور العمل و تهیه گزارش از نحوه صدور مجوزه ها اقدام نموده و هر شش ماه یک بار گزارش تحلیلی آن را کتبا به مرکز گزارش نمایند.

ماده 16) مرکز موظف است طبق سیاست ها و اولویت‌های وزارت متبوع پس از تدوین برنامه‌های سلامت شاغلین نسبت به برنامه ریزی، پایش، نظارت وارزشیاب این فرآیندها در دانشگاه‌ها / دانشگده های علوم پزشکی اقدام نماید.

ماده 17) پزشکان و مراکز دارای مجوز لازم است حداقل 3 روز قبل از ابتدا معاینات، برنامه اجرایی معاینات مذکور را به مرکز بهداشت حوزه مربوطه اعلام نمایند.

فصل ششم ـ تخلفات

ماده 19) استفاده از عناوین مجعول و خلاف واقع توسط پزشکان و مراکز محور این دستورالعمل تخلف محسوب می‌گردد و معاونت‌های بهداشت و درمان مکلفند درصورت مشاهده موارد تخلف را پیگیری قانونی نمایند.

ماده 19) در صورت تخلف مراکز تخصصی طب کار، متخصصین و پزشکان عمومی دارای مجوز معاینات سلامت شغلی از هر یک از مفاد این دستورالعمل و سایر ضوابط و مقررات مرتبط، پس از سه نوبت تذکر کتبی با فواصل حداقل یک ماهه از سوی معاونت‌های بهداشت مربوطه و در صورت عدم اصلاح، محور در کمیته‌ای مرکب از معاون بهداشت دانشگاه کارشناس مسیول بهداشت حرفه‌ای، یک نفر متخصص طب کار با معرفی مرکز، رییس بازرسی و رسیدگی به شکایات دانشگاه و مدیر دفتر حقوقی دانشگاه ارزیابی و در صورت لزوم با تشخیص اکثریت اعضا کمیته مذکور، مجوز و پروانه صادره جهت ابطال به مراجع تقاضای ارجاع خواهد شد مراکز تخصصی طب کار، متخصصین و پزشکان عمومی دارای مجوز معاینات سلامت شغلی تا زمان تعیین تکلیف از سوی مراجع قضایی از لیست پزشکان و مراکز مجاز معاینات دوره‌ای سلامت شغلی حذف خواهند شد.

ماده 20) از زمان ابلاغ این دستورالعمل، بخشنامه «معاینات سلامت شغلی» به شماره 187/100 ـ 1392/02/11 و سایر آئین‌نامه‌های مرتبط با معاینات سلامت شغلی قبل از آن ملغی بوده و ارایه دهندگان خدمات معاینات سلامت شغلی در طی 6 ماه می‌بایست وضعیت خود را با این دستور العمل انطباق دهند.

ماده 21) شیوه نامه اجرایی مبحث این دستورالعمل ظرف مدت 3 ماه تهیه و ابلاغ خواهد شد.

ماده 22) مسیولیت اجرای این دستورالعمل در دانشگاه‌ها/ دانشکده ها بر عهده ریاست دانشگاه/ دانشکده و معاونت‌های بهداشت بوده و نظارت بر حسن اجرای آن در سراسر کشور بر عهده مرکز سلامت محیط و کار معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشد. ـ معاون بهداشت"

سوالات متداول

مهم‌ترین نکات درباره معاینات چیست؟

جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره معاینات در متن مقاله بررسی شده است.

آخرین اطلاعات درباره سلامت چیست؟

جدیدترین اطلاعات و تغییرات مربوط به سلامت در این گزارش ارائه شده است.

چرا "دستورالعمل انجام معاینات سلامت شغلی 1397 اهمیت دارد؟

این موضوع به دلیل اطلاعات و کاربردهای مرتبط، مورد توجه کاربران قرار گرفته است.